Chùa Tam Sơn

Chùa làng Tam Sơn là công trình kiến trúc được khởi dựng từ thời Lý - là trung tâm Phật giáo lớn của cả nước từ thế kỷ XI - gắn liền với vị vua sáng lập vương triều khai mở nền văn minh Đại Việt - Vua Lý Công Uẩn (Lý Thái Tổ). Căn cứ vào các nguồn tư liệu ở địa phương thì thời Lê (Thế kỷ XVI, XVII, XVIII) chùa Cảm Ứng được trùng tu, mở rộng và trở thành nổi tiếng trong vùng. Năm 1519 Trạng nguyên Ngô Miễn Thiệu (đăng khoa năm 1518) sau khi thi đỗ, làm quan đã hưng công tu sửa chùa. Đến những năm 1693 - 1697, chùa Tam Sơn lại được tu tạo mở mang rộng hơn. Thời Nguyễn dưới triều vua Minh Mệnh (1828) chùa được tu sửa, xây dựng và đưa quy mô của chùa thành chùa trăm gian. Công trình kiến trúc này tồn tại đến năm 1972 thì bị đế quốc Mỹ ném bom tàn phá nặng nề. Sau đó nhân dân làng Tam Sơn đã đóng góp tiền của tôn tạo, sửa chữa lại ngôi chùa làng theo kiểu kiến trúc xưa. Toàn bộ công trình kiến trúc của chùa Tam Sơn hiện nay có các hạng mục bố cục theo kiểu: “Nội công ngoại Quốc” gồm: Tam quan, Tiền đường, Trung đường, thượng điện, Gác chuông, Tiền tế, Tam bảo hậu, đền Đông, đền Tây, nhà tổ và nhà tăng, nhà mẫu, vườn tháp, khu nhà phụ. Trong thời kỳ cách mạng chùa là nơi hoạt động cách mạng của đồng chí Ngô Gia Tự và các đồng chí trong tổ chức Hội Việt nam thanh niên cách mạng. Trong những ngày cách mạng tháng Tám (1945), chùa là địa điểm ra mắt của tổ chức Việt Minh làng Tam Sơn.